Chi tiết Emagazine

“Con người có thể nhịn ăn nhiều ngày, nhịn uống đôi ba ngày, nhưng không thể ngừng thở quá vài phút” - triết lý sinh tồn giản đơn ấy dường như lại đang bị lãng quên giữa nhịp sống hối hả của đô thị hiện đại. Trong tất cả những gì nuôi sống một cơ thể, không khí được nạp vào nhiều nhất, khoảng hai mươi nghìn lần mỗi ngày, mà đôi khi lại ít được để ý tới nhất. Một bầu không khí sạch định đoạt chất lượng sống hôm nay, và cả sức khỏe của những thế hệ mai sau.

Nhân Ngày Môi trường Thế giới 5/6, Cà phê Nhân dân trò chuyện cùng Thạc sĩ Nguyễn Minh Thái và kỹ sư Bùi Sỹ Giang. Cả hai vị khách mời đều là thành viên của Hội Khoa học Kỹ thuật Lạnh và Điều hòa Không khí Việt Nam, những chuyên gia đã gắn bó nhiều năm với công việc đánh giá, kiểm soát và tìm kiếm giải pháp cải thiện chất lượng môi trường không khí cho các không gian sống.

Giữa những ngày đầu hè oi nóng, phản xạ của phần lớn cư dân đô thị là đóng chặt cửa, hạ rèm và bật điều hòa, đinh ninh rằng lớp kính và bức tường đủ sức ngăn ô nhiễm từ bên ngoài. Thực tế, con người thường e ngại trước những vết bẩn hiển hiện trên bề mặt, nhưng lại dễ dàng bỏ qua những rủi ro lẩn khuất trong không gian. Một căn phòng thoạt nhìn gọn gàng, sáng sủa vì thế rất dễ ru người ta vào cảm giác an toàn. Kỹ sư Bùi Sỹ Giang gọi đó là một ngộ nhận của số đông: cứ ở trong phòng kín là sẽ ngăn được bụi và các tác nhân ô nhiễm.

Với Thạc sĩ Nguyễn Minh Thái, người từng tham gia biên soạn Giáo trình Kỹ thuật xử lý ẩm từ năm 2007, việc gắn bó với lĩnh vực này gần như là một cơ duyên đặc biệt. Qua nhiều năm nghiên cứu và làm việc trong ngành, anh càng nhận thấy vai trò quan trọng của việc kiểm soát độ ẩm đối với sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Theo anh, nhiều tác nhân ảnh hưởng đến con người lại không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Độ ẩm không khí là một ví dụ điển hình, bởi nó tác động trực tiếp đến môi trường sống, khả năng phát sinh nấm mốc, vi khuẩn và các vấn đề về hô hấp. Chính vì vậy, anh luôn tâm niệm rằng: “Những gì mắt thường không nhìn thấy, hóa ra lại ảnh hưởng đến sức khỏe con người nhiều hơn chúng ta vẫn tưởng.” Đó cũng là động lực để anh tiếp tục theo đuổi, nghiên cứu và lan tỏa kiến thức về lĩnh vực xử lý không khí và độ ẩm.

Còn với kỹ sư Bùi Sỹ Giang, anh đã nhìn nhận vai trò quan trọng của không khí sạch ngay trong những năm tháng đại dịch Covid-19 diễn ra nghiêm trọng. Là cha của bốn đứa con nhỏ, anh luôn mang trong mình nỗi trăn trở về sức khỏe hô hấp của gia đình. Bằng tư duy của một người làm kỹ thuật, anh tự mày mò, thử nghiệm nhiều giải pháp xử lý không khí ngay tại nhà, và kết quả hiện ra rõ rệt ngay trong chính gia đình mình. “Những cơn dị ứng đường hô hấp của tôi thưa dần, các con cũng bớt hẳn ốm vặt và viêm tai mũi họng. Đó là điều khiến tôi hạnh phúc nhất,” anh kể. Chính trải nghiệm của một người cha đã đưa công việc kỹ thuật vượt khỏi ranh giới của một nghề mưu sinh, trở thành khát vọng dùng năng lực công nghệ để bảo vệ nhịp thở của cộng đồng.

Có một thuật ngữ đang bị hiểu sai khá phổ biến trong ngành xây dựng, đó là “khí tươi”. Thạc sĩ Minh Thái chỉ ra rằng chính chữ “tươi” đã ru ngủ số đông vào một tư duy rập khuôn: “Nghe đến chữ tươi, người ta mặc định cứ đưa càng nhiều vào thì càng tốt. Cái nguy hiểm lại nằm ở chính suy nghĩ đó,” anh nói.

Thuật ngữ này vốn được dịch trực tiếp từ chữ "fresh air" trong tài liệu kỹ thuật phương Tây, ra đời ở thời điểm bầu không khí tự nhiên còn thật sự trong lành. Nhưng khi nồng độ bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội thuộc nhóm cao nhất thế giới, nếu chúng ta tiếp tục đưa khối không khí “tươi” đó vào nhà thì chúng ta đã vô tình đưa những chất độc hại và bụi mịn vào trong cơ lá phổi. Với một quốc gia nhiệt đới ẩm như Việt Nam, đưa thẳng luồng khí mang theo bụi bẩn và độ ẩm có khi chạm ngưỡng 95% vào phòng điều hòa chưa chắc đã có lợi cho sức khỏe. Vì thế, giới chuyên môn muốn trả lại cho nó một định nghĩa trung thực hơn là “đưa khí ngoài trời vào”. Chỉ sau khi dòng khí ấy được lọc bụi, khử ẩm và xử lý bài bản, nó mới được gọi là khí tươi đúng nghĩa.

Bên cạnh đó, với những gia đình thành phố sống ở chung cư, có một khu vực mà ngay cả những chung cư hay toà nhà cao cấp nhất cũng dễ bỏ qua: hệ thống ống gió và điều hòa trung tâm. Bề mặt bên trong đường ống hoàn toàn có thể thường xuyên đọng nước và trở thành nơi trú ngụ cho nấm mốc nếu thiếu bảo trì định kỳ. Mỗi lần hệ thống vận hành trở lại sau một kỳ ngừng dài, nấm mốc và vi khuẩn tích tụ bên trong bị thổi tung ra khắp phòng, biến trần nhà thành nguồn ô nhiễm thứ cấp. Thạc sĩ Minh Thái cho rằng nếu hiểu rõ nguyên lý của luồng gió cấp và luồng gió thải ngay từ khâu thiết kế, việc xử lý sẽ hiệu quả hơn rất nhiều, thay vì để hệ thống ống gió âm trần trở thành nơi tích tụ rồi phát tán ngược ô nhiễm.

Một mối quan tâm nữa cũng được các chuyên gia chia sẻ trong cuộc trò chuyện, đó là chất lượng không khí cho những đối tượng yếu thế, bởi trẻ em, người già và người bệnh đều thuộc nhóm đối tượng cần không khí trong lành nhất. Việt Nam đã có những tiêu chuẩn về chất lượng không khí cho công trình công cộng và trường học, song việc áp dụng chưa mang tính bắt buộc, nên ở nhiều nơi vấn đề này vẫn bị xem nhẹ. Khi chọn trường cho con, điều đầu tiên kỹ sư Giang để ý là môi trường ở đó có chú trọng hệ thống lọc không khí hay không. Anh mong tới một ngày, chất lượng không khí trong lớp học được nhìn nhận như một phần hạ tầng thiết yếu, đặt ngang hàng với bàn ghế hay ánh sáng.

Ở bình diện rộng hơn, một khi nguồn không khí bên ngoài đã quá ô nhiễm, cách đưa khí ngoài trời vào để pha loãng nồng độ chất bẩn dần chạm tới giới hạn. Nhiều quốc gia vì thế bổ sung một nhóm giải pháp thứ hai là xử lý trực tiếp các chất ô nhiễm ngay trong không gian bằng công nghệ. Chính từ những trăn trở về một giải pháp thiết thực cho không gian khép kín, kỹ sư Bùi Sỹ Giang cùng các cộng sự đã dồn tâm huyết nghiên cứu và phát triển thành công Tín Phong, một robot lọc khí và khử khuẩn tự hành. Trên thiết bị, hình ảnh lá cờ Việt Nam được in trang trọng, gửi gắm niềm tự hào về trí tuệ và năng lực làm chủ công nghệ của người Việt. Qua các phép thử đo đạc, nếu có người hút thuốc trong phòng, chỉ số bụi mịn PM2.5 lập tức vọt lên hơn 200 microgam/m3. Nhưng sau một thời gian thiết bị hoạt động, con số ấy lùi về khoảng 4,9 microgam, lượng vi sinh vật trên mặt bàn giảm hơn mười lần, đưa bề mặt trở lại ngưỡng sạch. Những rủi ro vô hình giờ đây đã có thể được đo đếm và khống chế bằng chính giải pháp công nghệ trong nước.